%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%
% Contents: Specialities of the LaTeX system (LShort2e Introduction)
% File: spec.tex (Polish translation)
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%

\chapter{Rysunki, skorowidze\dots}
\begin{intro}
Kolej na opis mo�liwo�ci \LaTeX-a przydatnych podczas
prac nad wi�kszymi dokumentami, tj. do��czania rysunk�w,
tworzenia skorowidz�w i~spis�w literatury.
Bardziej szczeg�owy opis tych i~podobnych zagadnie� 
znajdziemy w~\manual{} i~{\companion}.
\end{intro}

\section{Do��czanie grafiki w~formacie EPS\label{eps:incl} }

�rodowisko \envr{figure} pozwala zarezerwowa� miejsce na wstawienie 
rysunku do dokumentu \LaTeX-owego.

Rysunki mo�emy tworzy� na wiele sposob�w przy wykorzystaniu 
standardowych oraz niestandardowych pakiet�w \LaTeX-a. 
Trzeba jednak przyzna�, �e dla wi�kszo�ci u�ytkownik�w,
nauka pos�ugiwanie si� tymi pakietami jest trudna 
a~tworzenie rysunk�w za ich pomoc� pracoch�onne. 
Dlatego nie b�dziemy si� ju� nimi dalej zajmowa�.
Zainteresowanych odsy�amy do \companion{} oraz \manual.

Znacznie prostszym sposobem wstawiania rysunk�w do dokumentu jest
uprzednie ich przygotowanie za pomoc� wyspecjalizowanych program�w
graficznych, takich jak XFig, CorelDraw!, Freehand, Gnuplot, itd.,
a~nast�pnie do��czenia gotowych rysunk�w do dokumentu.
Tak�e i~tym przypadku mo�na to wykona� na wiele sposob�w.
W~tym wprowadzeniu przedstawimy tylko 
do��czanie grafiki w~formacie
EPS\index{EPS} (\UKemph{Encapsulated PostScript}) z~uwagi na to, �e
jest to spos�b prosty a~do tego zdecydowanie najpowszechniej wykorzystywany.
Po to �eby wykorzystywa� grafik� w~formacie EPS potrzebna jest
drukarka z~wbudowanym interpreterem 
j�zyka PostScript\footnote{Zamiast interpretera
  w~drukarce mo�emy u�y� programu ghostscript\index{ghostscript}
  dost�pnego, np.~w~\CTAN{support/ghostscript}.}

\begin{TPextension}
Program ghostscript\index{ghostscript} jest interpreterem
j�zyka PostScript o~statusie oprogramowania \emph{freeware}.
Obs�uguje kilkadziesi�t r�norakich urz�dze�, w~tym wiele
popularnych drukarek oraz kart graficznych. Pozwala on obejrze�
dokument na ekranie przed drukiem. Nie mamy takiej
mo�liwo�ci wykorzystuj�c interpreter w~drukarce. 
Program ghostscript jest dost�pny na wszystkich popularnych
platformach systemowych. 
\end{TPextension}

\noindent 
Do do��czenia rysunk�w do dokumentu mo�na skorzysta� z~polece�
pakietu \pai{graphicx} (autor: D.~P.~Carlisle).
Pakiet ten jest cz�ci� zestawu pakiet�w zwanego ,,graphics''%
\footnote{\CTAN{macros/latex/packages/graphics}}.

Zak�adaj�c, �e dysponujemy interpreterem j�zyka PostScript oraz
pakietem \textsf{graphicx}, do��czanie grafiki 
mo�na przedstawi� nast�puj�co:

\begin{enumerate}
\item 
    Zapisujemy rysunek w~formacie EPS\footnote{Je�eli program
    graficzny, kt�rym si� pos�ugujemy nie pozwala nam na to, spr�bujmy
    zainstalowa� sterownik do drukarki postscriptowej w~rodzaju Apple
    Laser Writer i~drukowa� za pomoc� tego sterownika do pliku.
    Przy odrobinie
    szcz�cia plik wynikowy b�dzie w~formacie EPS.  Pami�tajmy jednak,
    �e pliki w~tym formacie maj� tylko jedn� stron�. Sterowniki
    niekt�rych drukarek mo�na jawnie ustawi� w�a�nie do tworzenia
    plik�w w~tym formacie.}.
\item
    Do��czamy pakiet \textsf{graphicx} do preambu�y dokumentu:
%
\begin{command}
\verb|\usepackage[|\emph{dvi-ps}\verb|]{graphicx}|
\end{command}
%
gdzie \emph{dvi-ps} oznacza nazw� sterownika wykorzystywanego do
zamiany pliku \texttt{.dvi} na plik postscriptowy.
Najcz�ciej u�ywanym do tego celu programem jest
\texttt{dvips}\index{dvips}. 
Nazwa sterownika jest tu konieczna z~uwagi na brak
standardu dotycz�cego do��czania grafiki
PostScriptowej do dokument�w \LaTeX-owych. 
Podanie nazwy pozwala na wyb�r metody specyficznej 
dla danego sterownika.

\item Instrukcj�:
%
\begin{command}
\ci{includegraphics}\verb|[|\emph{klucz}=\emph{warto��},
\ldots\verb|]{|\emph{plik}\verb|}|
\end{command}
%
do��czamy \emph{plik} do dokumentu.  Parametr opcjonalny jest list�,
oddzielonych przecinkami \emph{kluczy} o~okre�lonych przez nas
\emph{warto�ciach}. Klucze wykorzystujemy do zmian parametr�w 
rysunku, tj. szeroko�ci czy wysoko�ci rysunku oraz k�ta
obrotu. W~tablicy~\ref{keyvals} zamieszczono najwa�niejsze klucze.
\end{enumerate}

\begin{table}[htb]
\caption{Nazwy kluczy w~pakiecie \textsf{graphicx}\label{keyvals}}
\begin{lined}{9.75cm}
\begin{tabular}{@{}ll}
\texttt{width} & skalowanie rysunku do szeroko�ci \emph{width}; \\
\texttt{height}& skalowanie rysunku do wysoko�ci \emph{height}; \\
\texttt{angle} & obr�t (przeciwnie do ruchu wskaz�wek zegara);  \\
\texttt{scale} & skalowanie r�wnomierne. \\
\end{tabular}
\end{lined}
\end{table}

Poni�szy przyk�ad  pozwoli nam lepiej zrozumie� to, co zosta�o
przedstawione w~powy�szych punktach:
%
\begin{code}
\begin{verbatim}
\begin{figure}
\begin{center}
\includegraphics[angle=90,width=0.5\textwidth]{test.eps}
\end{center}
\end{figure}
\end{verbatim}
\end{code}
%
\noindent
Do��czony zostaje rysunek zawarty w~pliku \texttt{test.eps}.
Rysunek najpierw obracamy o~90 stopni w~kierunku przeciwnym do ruchu
wskaz�wek zegara a~nast�pnie przeskalowujemy tak, aby jego szeroko��
by�a r�wna po�owie szeroko�ci szpalty. 
Skalowanie grafiki jest
r�wnomierne z~uwagi na brak klucza \texttt{height}. 
Szeroko�� i~wysoko�� rysunku mo�emy tak�e okre�li� przy u�yciu 
miar bezwzgl�dnych.
W~tabeli~\ref{units} zamieszczono zestawienie jednostek miar
w~\LaTeX-u. Wi�cej informacji dotycz�cej powy�szych zagadnie�
znajdziemy w~\cite{graphics} oraz \cite{eps}.

%%
\section{Spis literatury}

Do przygotowania spisu literatury u�ywamy �rodowiska
\ei{thebibliography}. Ka�da pozycja w~tym spisie rozpoczyna
si� poleceniem:
%
\begin{command}
\ci{bibitem}\verb|{|\emph{etykieta}\verb|}|
\end{command}
%
\noindent
\emph{Etykiet�} pos�ugujemy si� do cytowania 
oznaczonej ni� pozycji w~dokumencie:
%
\begin{command}
\ci{cite}\verb|{|\emph{etykieta}\verb|}|
\end{command}
%
\noindent
Numerowanie pozycji literaturowych jest automatyczne (polecenia
\verb+\bibitem+ i~\verb+\cite+ dzia�aj� podobnie jak opisane
ju� instrukcje \verb+\label+ i~\verb+\ref+). 
�rodowisko \envr{thebibliography} ma jeden parametr, kt�ry powinien
zawiera� tekst r�wny szeroko�ci (lub szerszy) od najszerszej
etykiety ze spisu. W~przyk�adzie poni�ej ,,99'' oznacza, �e numery
pozycji w~spisie b�d� co najwy�ej dwucyfrowe.
%
\begin{example}
Partl~\cite{pa} zaproponowa�,
�eby \ldots

\begin{thebibliography}{99}
\bibitem{pa} H.~Partl:
\emph{German \TeX},
TUGboat Vol.~9, No.~1 ('88)
\end{thebibliography}
\end{example}
\chaptermark{Rysunki, skorowidze\dots} % naprawiamy szkody
% wyrz�dzone przez ten przyk�ad
\thispagestyle{fancyplain}
%
\noindent
Do wi�kszych projekt�w przydaje si� program
o~nazwie {\BibTeX}. Program ten znajduje si� w~ka�dej wsp�czesnej
dystrybucji \TeX-a. {\BibTeX} korzysta 
z~bazy bibliograficznej (biblioteki), 
z~kt�rej wybiera tylko te pozycje literaturowe, 
kt�re by�y cytowane w~dokumencie.
Spos�b formatowania spis�w literatury jest sterowany za pomoc�
specjalnych szablon�w, kt�rych modyfikacja umo�liwia
zmian� uk�adu graficznego spisu.

\begin{TPextension}
Po przetworzeniu pliku, na podstawie zawarto�ci etykiet,
zapisanych do pliku \verb|.aux| przez \LaTeX-a, {\BibTeX} tworzy spis
literatury obejmuj�cy tylko te pozycje z~biblioteki
(zwykle plik ten ma rozszerzenie \verb|.bib|),
kt�re cytowano w~dokumencie. Format spisu zale�y od specyfikacji 
szablonu znajduj�cej si� w~pliku o~rozszerzeniu \verb|.bst| i~zapisywany jest 
do pliku o~rozszerzeniu \verb|.bbl|. 
Do poprawnego sformatowania bibliografii i~cytowa� konieczne jest 
przynajmniej trzykrotne przetworzenie dokumentu \LaTeX-em.
\end{TPextension}


% %%
\section{Skorowidze\label{sec:indexing} }

Niezwykle u�ytecznym elementem wielu ksi��ek jest skorowidz. 
Mo�na go bardzo �atwo utworzy� za pomoc� \LaTeX-a oraz programu 
wspomagaj�cego 
o~nazwie \texttt{makeindex}\index{makeindex}\footnote{Lub 
\texttt{makeidx}, je�li nasz system operacyjny nie pozwala u�ywa� nazw 
d�u�szych ni� 8~znak�w.}.
W~tym wprowadzeniu om�wimy jedynie podstawowe polecenia 
dotycz�ce przygotowania skorowidzy. 
Znowu wi�cej informacji znajdziemy w~\companion.

Generowanie hase� do skorowidza jest mo�liwe dopiero po 
do��czeniu w~preambule dokumentu pakietu o~nazwie \pai{makeidx}:
%
\begin{command}
\verb|\usepackage{makeidx}|
\end{command}
%
\noindent
oraz wstawieniu (tak�e w~obr�bie preambu�y) instrukcji:
%
\begin{command}
\ci{makeindex}
\end{command}
%
\noindent
Ka�de has�o wstawiamy do skorowidza poleceniem:
%
\begin{command}
\ci{index}\verb|{|\emph{has�o}\verb|}|
\end{command}
%
\noindent
gdzie \emph{has�o} oznacza pozycj� w~skorowidzu.
Polecenie \verb@\index{@\emph{has�o}\verb@}@ umieszczamy w~pliku �r�d�owym 
bezpo�rednio w~miejscu zwi�zanym z~okre�lonym has�em.
W tabeli~\ref{index} przedstawiono przyk�ady u�ycia \emph{hase�}.

\begin{table}[!thp]
\caption{Przyk�ady sk�adni polecenia \ci{index} }
\label{index}
\begin{center}
\begin{tabular}{@{}lll@{}}
\textbf{Przyk�ad} &\textbf{Argument } &\textbf{Uwagi}\\\hline
\rule{0pt}{1.05em}\verb|\index{kot}| &kot, 1 & has�o pierwszego stopnia \\
\verb|\index{kot!rudy}| &\hspace*{2ex}rudy, 3 & has�o drugiego stopnia \\
\verb|\index{Sam@\textsl{Sam}}| &\textsl{Sam}, 2 & has�o sformatowane \\
\verb|\index{Lin@\textbf{Lin}}| &\textbf{Lin}, 7 & \textit{ditto} \\
\verb+\index{Jenny|textbf}+ &Jenny, \textbf{3} & 
   formatowanie numeru strony \\
\verb+\index{Joe|textit}+ &Joe, \textit{5} & \textit{ditto}
\end{tabular}
\end{center}
\vspace{-1ex}%
\end{table}

Podczas przetwarzania pliku �r�d�owego przez \LaTeX-a ka�da instrukcja
\verb+\index+ powoduje zapisanie odpowiedniej pozycji skorowidza oraz
numeru strony, kt�rego ta pozycja dotyczy do pliku pomocniczego.
Plik ten ma t� sam� nazw� co g��wny plik �r�d�owy i~rozszerzenie 
\texttt{.idx}. Z~kolei plik \texttt{.idx} musi by� przetworzony
za pomoc� programu \verb+makeindex+, piszemy:
%
\begin{command}
\texttt{makeindex} \emph{plik}
\end{command}
%
\noindent
W~rezultacie program \verb+makeindex+ tworzy posortowany skorowidz
i~zapisuje go do pliku o~nazwie identycznej z~nazw� g��wnego pliku
�r�d�owego i~rozszerzeniu \verb+.ind+. Je�eli teraz jeszcze raz 
przetworzymy plik �r�d�owy, to tym razem taki skorowidz zostanie 
do��czony do dokumentu w~miejscu, w~kt�rym znajduje si�~polecenie:
%
\begin{command}
\ci{printindex}
\end{command}
%
\noindent
Pakiet \pai{showidx}, kt�ry znajduje si� w~standardowej dystrybucji
\LaTeX-a drukuje pozycje skorowidza na lewym marginesie.
Jest on przydatny do korekt lub/i tworzenia  skorowidza.

% Add some infos on PROTECT ...

\begin{TPextension}
Regu�y sortowania skorowidza s� specyficzne dla danego j�zyka.
W~przypadku pracy nad polskim dokumentem program \verb|makeindex| jest
nieprzydatny gdy� sortuje has�a tylko wed�ug zasad j�zyka angielskiego.
Zmodyfikowan� wersj� programu \verb+makeindex+ jest \verb+plmindex+, 
(autor: W�odzimierz Macewicz) zdolny do tworzenia skorowidza
zar�wno wed�ug regu� angielskich, jak i~polskich. Program 
jest dost�pny, np. w~\GUST{GUST/contrib/GUSTPROG/plmindex.zip}. 
Wi�cej informacji na temat polskich zasad tworzenia skorowidz�w mo�na 
znale�� w~\cite{lichonski-idx}.
\end{TPextension}

\section{Paginy g�rne i~dolne }

Pakiet \pai{fancyhdr} (autor Piet van Oostrum)\footnote{Dost�pny~w:
  \CTAN{macros/latex/contrib/supported/fancyhdr/}.} udost�pnia
polecenia, kt�rymi definiujemy w�asne paginy. Zwr��my uwag�
na r�nice w~wygl�dzie pagin na stronach: 
bie��cej i~poprzedniej.  Opr�cz numeru
strony, w~paginie g�rnej na stronie parzystej znajduje si� 
tytu� rozdzia�u, a~na stronie nieparzystej 
dodatkowo tytu� punktu. Tak� pagin� fachowo
nazywa si� �yw� 
pagin�\index{�ywa pagina@�ywa pagina\label{verylast}}.
 %% ** powy�sze to hack s�u��cy do wstawienia odpowiedniej liczby **
 %% ** minut na stronie tytu�owej -- wykorzystujemy fakt, �e **
 %% ** has�o ,,�ywa pagina'' jest ostatni� pozycj� w~skorowidzu **

\begin{figure}[!htbp]
\begin{lined}{\textwidth}
\begin{verbatim}
\documentclass{book}
\usepackage{fancyhdr}
\pagestyle{fancy}
% zmiana liter w~�ywej paginie na ma�e
\renewcommand{\chaptermark}[1]{\markboth{#1}{}}
\renewcommand{\sectionmark}[1]{\markright{\thesection\ #1}}
\fancyhf{} % usu� bie��ce ustawienia pagin
\fancyhead[LE,RO]{\small\bfseries\thepage}
\fancyhead[LO]{\small\bfseries\rightmark}
\fancyhead[RE]{\small\bfseries\leftmark}
\renewcommand{\headrulewidth}{0.5pt}
\renewcommand{\footrulewidth}{0pt}
\addtolength{\headheight}{0.5pt} % pionowy odst�p na kresk�
\fancypagestyle{plain}{%
\fancyhead{} % usu� p. g�rne na stronach pozbawionych 
% numeracji (plain)
\renewcommand{\headrulewidth}{0pt} % pozioma kreska
}
\end{verbatim}
\end{lined}
\caption{Przyk�ad wykorzystania pakietu \pai{fancyhdr}\label{fancyhdr} }
\end{figure}

Za pomoc� \LaTeX-a mo�na �atwo poradzi� sobie z~automatycznym
umieszczaniem odpowiedniej informacji w~�ywej paginie.
{\LaTeX} rozwi�zuje ten problem nast�puj�co. 
W~definicjach polece� sk�adaj�cych paginy wykonanie
instrukcji \ci{rightmark} oraz \ci{leftmark} wstawia odpowiedni 
tytu� rozdzia�u, punktu lub cokolwiek innego. 
Poleceniom \ci{rightmark} i~\ci{leftmark}
jest nadawane nowe znaczenie (nowe warto�ci) za ka�dym wykonaniem 
instrukcji sk�adania tytu�u 
rozdzia�u i~punktu (\verb+\chapter+, \verb+\section+).

W~rzeczywisto�ci, \verb+\chapter+ oraz~inne polecenia podzia�u logicznego
dokumentu nie zmieniaj� definicji polece� \ci{rightmark} i~\ci{leftmark}. 
Odwo�uj� si� one natomiast do polece� \ci{chaptermark}, \ci{sectionmark}, 
lub \ci{subsectionmark}. Dopiero u�ycie tych instrukcji powoduje 
zmian� definicji polece� \ci{rightmark} i~\ci{leftmark}.

Do zmiany postaci tytu�u rozdzia�u w~g��wce wystarczy modyfikacja 
polecenia~\ci{chaptermark}.
Rysunek~\ref{fancyhdr} przedstawia takie wykorzystanie pakietu,
�e paginy g�rne b�d� wygl�da� mniej wi�cej tak, 
jak w~tym podr�czniku.
Kompletny opis pakietu znajduje si� w~jego dokumentacji
dost�pnej pod adresem podanym w~ostatnim przypisie.


%%
\section{Pakiet \texttt{verbatim}}

Pakiet \ei{verbatim} udost�pnia poprawion� wersj� standardowego
�rodowiska \envr{verbatim} (opisanego na stronie~\pageref{verb-envir}). 
Opr�cz wielu drobnych ale istotnych ulepsze�
pakiet udost�pnia polecenie:
 %
\begin{command}
\ci{verbatiminput}\verb|{|\emph{plik}\verb|}|
\end{command}
 %
\noindent 
kt�re pozwala do��czy� dos�ownie (\UKemph{verbatim}) plik tekstowy
do dokumentu, tak jakby jego zawarto�� znajdowa�a si� wewn�trz
�rodowiska \envr{verbatim}.

Pakiet \pai{verbatim} jest cz�ci� zestawu pakiet�w ,,tools''. Zestaw
ten wchodzi w~sk�ad standardowej dystrybucji \LaTeX-a.
Wi�cej szczeg��w jest~w~\cite{verbatim}.

\endinput

%%% Local Variables:
%%% mode: latex
%%% TeX-master: "lshort2e"
%%% End:









